Het team van nik-nak zal met een standje aanwezig zijn op het Drongofestival op 28 september 2013 in Utrecht.

Tijdens de Moederdag krijgen alle moeders cadeautjes die kinderen vaak zelf maken op school of in het kinderdagverblijf. Natuurlijk geven papa’s ook cadeautjes en bloemen aan lieve mama’s. Kinderen maken vaak het ontbijt voor mama en doen haar huishoudelijke taken want zij hoeft deze dag niets te doen.

We wensen alle moeders een hele fijne Moederdag!

Buona festa della mamma!

Happy Mother’s day!

Wir wünschen Ihnen einen schönen Muttertag!

Feliz día de las madres!

Szczęśliwego Dnia Matki!

Желаем счастливого Дня Матери!

Feliz Dia das Mães!

Anastasiya Polozun

Bronnen:

http://www.makemyday.org/moederdag/moederdag_weetjes/geschiedenis_moederdag/

http://nl.wikipedia.org/wiki/Moederdag

‘Kom op, amiguinhos! We moeten naar de speeltuin’, zei Motorista.

‘Não, não! Eu não quero ir pro speeltuin. Eu quero ficar em casa’, antwoordde João do Avião.

En zo ging het een hele tijd door. Tweetalige poppen die hun beide talen door elkaar spraken. Ik vond het prachtig! Mijn man vroeg me toen waarom onze dochter zo speelde. Waarom stelde Motorista zijn vraag niet in één taal en waarom beantwoordde João do Avião in het Portugees, met een Nederlands woord ertussen? Kent onze dochter het woord “speeltuin” in het Portugees niet?

Jawel, dat kent ze wel! En in de gesprekken met mij gebruikt ze het Portugese woord ook. Laten we eerlijk zijn: we wonen in Nederland en gaan vaker naar een “speeltuin” dan naar een “parquinho.” En dat geldt ook voor de poppen Motorista en João do Avião die onze dochter voornamelijk vanuit de Nederlandse televisie kent, ondanks hun (meer dan vrij vertaalde) Portugese namen.

Net als in onze vorige blog mag ik nu uitleggen dat er in deze situatie ook geen sprake is van taalverwarring. Code-switching, of het gebruik van meerder talen binnen één gesprek, is een bekend fenomeen binnen de taalwetenschap. Vele onderzoeken hebben laten zien dat code-switching niet gerelateerd is aan een gebrek aan vaardigheid in één van de talen en ook niet aan taalverwarring. Code-switching heeft vele functies en is een teken van sociolinguïstische vaardigheden. (Zie het zeer toegankelijk blog ‘Why do children Code-switch’ als je meer wilt lezen over dit onderwerp.)

Tweetalige kinderen kunnen hun talen van elkaar onderscheiden en zelfs zeer jonge tweetaligen passen hun taalkeuze feilloos aan aan die van hun gesprekspartner. Uit het onderzoek van Elizabeth Lanza (Hoogleraar taalwetenschap aan de Universiteit van Oslo) bijvoorbeeld, bleek dat Noorse kinderen dit al vanaf 2 jaar kunnen. Mijn dochter is hierin geen uitzondering. In haar gesprekken met de leidsters van het kinderdagverblijf, bijvoorbeeld, hoor je nagenoeg geen Portugese woorden.

Maar wat is er dan wel aan de hand?

Verschillende onderzoeken laten zien dat tweetaligen hun talen vaker mengen als hun gesprekspartners dit ook doen. Wij, als sprekers, passen ons graag aan onze gesprekspartners aan. Dat heet accommodatie: als iemand twee talen gebruikt in een gesprek en wij deze talen ook beheersen, gaan we de talen ook mengen. Accommodatie vindt niet alleen plaats bij code-switching: als iemand snel tegen ons praat gaan we ook (onbewust) sneller praten. Dit is namelijk bevorderlijk voor de communicatie.

Ik wil hier niet ingaan op de redenen waarom dit gebeurt. Dat zal ik voor een volgende keer bewaren. Maar voor nu wil ik duidelijk maken dat twee talen mengen (nogmaals!) geen teken is van taalverwarring. Ik zou het eerder als een teken zien van aanpassingsvermogen.

Motorista en João do Avião, lieve lezers, zijn taalmengers: op TV spreken ze Nederlands; als mama ze nadoet, spreken ze Portugees. Als mijn dochter met ze speelt, doet ze gewoon mee. En wat mij betreft kunnen Motorista, João do Avião en al haar andere amiguinhos dit lekker blijven doen. Ik luister en geniet ervan.

Bilingual children can distinguish between their languages and even from a very young age they are able to flawlessly adjust their language to that of their conversation partner. Research by Elizabeth Lanza (professor of linguistics at the University of Oslo), for instance, showed, that Norwegian children as young as 2 years old are already able to do so. My daughter is no exception to this. In her conversations at her daycare, for example, you will rarely hear Portuguese words in her speech.
But why were the dolls mixing their languages then?
Several studies show that bilinguals mix their languages more often if their conversation partners also mix. We, as speakers, adapt ourselves to our interlocutors. This is called accommodation: if someone uses two languages in a conversation and we are competent in these languages, we are likely to use both languages as well. Accommodation is not only related to code-switching: if someone speaks fast, we also (unconsciously) start talking faster. This is, in fact, beneficial for communication.
There are also psycholinguistic reasons for one’s accommodation to code-switching. I will however not go into these reasons at the moment. I will refer to this topic on a next occasion. For now I want to make clear (once again!) that mixing two languages is not a sign of linguistic confusion.
Motorista and João do Avião, dear readers, are language mixers: on TV they speak one language; when mamma plays their voices, they speak Portuguese. By mixing her languages when playing with them my daughter was simply accommodating to their language mixing. As far as I am concerned, Motorista, João do Avião and all her other amiguinhos may continue to mix their languages. I listen and enjoy.

Plaats: Amsterdam

Datum: May 15-16, 2013

Op basis van de projectuitkomsten van alle deelnemende landen en
regio’s zijn er ook Europese aanbevelingen geformuleerd; deze zijn eveneens
bijgevoegd. Deze Europese aanbevelingen zijn op 5 maart in Brussel gepresenteerd
tijdens het eindcongres van het Language Rich Europe project. Een verslag van
dat congres, inclusief de toespraak van de Eurocommissaris voor meertaligheid,
Androulla Vassiliou, is hier te vinden.

Source: sbenedictus@fryske-akademy.nl

• Onderzoeksartikel naar aanleiding van het project Language Rich Europe
• Language Rich Europe is een netwerk project dat 1200 beleidsmakers en a networking project which brings together 1200 policy makers and gebruikers van 24 verschillende landen en regio’s in Europa samenbrengt om een beter beleid en betere gebruiken rondom meertaligheid te ontwikkelen
• Presenteert enkele interessante feiten over de verschillende talen gesproken in zoveel als 18 Europese landen
• Geschreven in het Engels door Guus Extra en Kutlay Yagmur

13/06/2013

Tijdens TABU Dag wordt een workshop over minderheidstalen in een meertalig Europa wordt georganiseerd op donderdag 13 juni van 13:30 tot 18:00.

De jaarlijkse TABU Dag is een internationale linguïstieke conferentie georganiseerd aan de Universiteit van Groningen in Nederland. Onderzoekers, studenten en andere geïnteresseerden zijn van harte uitgenodigd om deel te nemen!

I/Ik/Eg is te zien t/m 20 april in Amsterdam.

Sceptici zullen dit als bewijs voor taalverwarring aanzien. Ik zag met verwondering de helderheid waarmee een kind van zeven een logica-formule uitlegde. En ik verzeker jullie, ondanks de grote liefde voor mijn vak, heb ik nooit over negative concord met mijn zoon gehad!

Dit voorbeeld laat zien dat kinderen taal niet leren door volwassenen na te apen. Ze gaan echt aan de slag met het taalaanbod dat ze krijgen. Ze analyseren wat binnen komt, ze ontdekken patronen, ze maken generalisaties en ze blijven over taal reflecteren. Dat doen eentalige kinderen al. Kinderen die met meer dan een taal opgroeien ontwikkelen dit taalinstinct nog verder. Ze switchen moeiteloos van de een naar de andere taal en soms gaan ze zelfs ´erbuiten´ staan, ontdekken allerlei verbanden en praten daarover.

Dat het Italiaans een dubbele ontkenning heeft, terwijl dit voor het Nederlands niet het geval is, zal mijn zoon gauw genoeg ontdekken. Met zijn meta linguïstisch vermogen zit het wel goed. Maar hoe zit het met lastig vallen? Mag ie niet iemand of mag ie wel niemand …  Hoe was het ook al weer? En in welke taal?

PS. Wil je meer weten over hoe kinderen taal leren en over taal in het algemeen? Lees Het taalinstinct  van Steven Pinker: een aanrader!

Met 27 lidstaten is de Europese Unie 23 officiële talen rijk. Hoewel we niet precies kunnen zeggen hoeveel officieuze talen er zijn (linguïsten zijn er niet eens over wat het verschil is tussen een taal en een dialect!) kunnen we gerust aannemen dat het vele malen groter is dan 23. Deze rijkdom is terug te zien binnen vele Europese steden. Wist je bijvoorbeeld dat maar 5% van de inwoners van Utrecht (Nederland) zichzelf als eentalig beschouwt? Meertaligheid binnen de steden groeit en het EU project LUCIDE wil een netwerk van meertalig steden creëren zodat we van elkaars ervaring kunnen profiteren.

Op 30 november werd in Utrecht het eerste internationale congres van het LUCIDE (Languages in Urban Community – Integration and Diversity for Europe) netwerk gehouden, getiteld ‘The Multilingual City in 2012’. Academici en beleidsmakers konden hier meer te weten komen over hoe om wordt gegaan met het fenomeen meertaligheid.

Een belangrijk deel van het congres ging over voorbeelden van best practices. Vertegenwoordigers van verschillende Europese steden vertelden elkaar wat ze doen om meertaligheid te ondersteunen. Hoe zorg je bijvoorbeeld dat migranten goed de taal van het land waar ze wonen kunnen leren? En tegelijkertijd hoe ondersteun je migranten in het behouden van hun moedertaal? Anderzijds, hoe moedig je de autochtone bevolking aan om een tweede (of derde) taal te leren zodanig dat we het ideaal van de EU bereiken, waarin elk EU burger twee talen spreekt naast haar moedertaal?

Hamburg (Duitsland), Cyprus (Griekenland), Londen (VK), Osijek (Croatia), Strasbourg (Frankrijk) en Utrecht (Nederland) hebben een korte presentatie gehouden over wat zij als best practices ervaren. Openbare bibliotheken bleken in vele steden een belangrijk rol te spelen. Zo leerden we bijvoorbeeld dat er in Hamburg conversatiegroepen in het Duits worden georganiseerd zodat migranten hun Duits kunnen komen oefenen. Uitstekend idee voor diegene die weinig kansen hebben om Duits te spreken in hun dagelijkse leven. In Osijek organiseren de openbare bibliotheken workshops voor kinderen in verschillende talen en voorlees activiteiten in Duits tijdens de Internationale Moedertaal dag. In de Strasbourgse bibliotheken wordt er zelfs in 6 verschillende talen voorgelezen. Cyprus heeft laten weten dat de websites van de rijksoverheid instanties ook informatie in het Engels en in het Grieks bieden. Handig voor als je het Turks niet of onvoldoende beheerst. In London kennen ze een handig Language Line, waarmee vertalers telefonisch beschikbaar zijn voor vele diensten. De Londenaars waren echter ontevreden over het feit dat de meertalige borden die voor de Olympische spelen geplaats werden na afloop meteen weggehaald werden. Een gemiste kans, vinden vele volgens een questionnaire die in Londen is uitgedeeld.

Ook de stad Utrecht kwam met een aantal best practices:

• Language Café Utrecht, een organisatie van studenten aan de Universiteit Utrecht. Language Café biedt studenten de kans om talen te oefenen in een ontspannen sfeer. Dit geldt zowel voor internationale studenten die Nederlands willen leren als voor Nederlandse studenten die een andere taal willen leren of oefenen.
• Een lijst met alle taalcursussen die aangeboden worden in de gemeente Utrecht. Een nuttige tool voor iedereen die een taal wil leren in groepsverband.
• De Voorleesexpres Utrecht is een project dat het voorleesritueel introduceert bij gezinnen met een taalachterstand.

Daarnaast werden twee websites genoemd die op een overzichtelijke manier informatie over meertaligheid bundelt:

• http://bimu.wp.hum.uu.nl/

En, jawel onze eigen:

• www.growingupbilingual.org

Hans Sakkers en Bharti Girjasing (gemeente Utrecht) presenteerden samen een overzicht van meertaligheid in Utrecht. Zo wisten zij bijvoorbeeld te vertellen dat maar liefs 95% van de inwoners van Utrecht meertalig is. Je kunt de hele presentatie van de gemeente hier vinden. En wil je op de hoogte houden van meertalig Utrecht, houd de blog van Hans Sakkers in de gaten: Utrecht: Multilinguistic Laboratory

Voor deze maand willen we alleen nog even zeggen…

Gelukkig Nieuwjaar!

Annika Bourgogne | 2012, Annika Bourgogne | e-book

Kinderen zijn als een spons als het gaat om het aanleren van een taal, maar het belangrijkste element om te zorgen dat ze actief meertalig worden in al hun talen is om het leuk en nuttig te maken in het dagelijks leven.
Be Bilingual zit vol met praktische, creatieve en leuke ideeën gebaseerd op de nieuwste wetenschappelijke bevindingen. Het laat families zien hoe ze meertaligheid kunnen invoeren in hun drukke levens. Meertalige families van over heel de wereld hebben bijdrages geleverd door hun beste bronnen en tips te delen over het opgroeien met twee of meer talen en hoe je dit tot een leuke ervaring kunt maken.
Dit boek is ouder vriendelijk en informatief, en biedt ideeën voor families in allerlei verschillende meertalige situaties: meertalige huwelijken, expats, internationale adoptie, alleenstaande ouders, drietalige families en ouders die een taal anders dan hun moedertaal spreken tegen hun kinderen.

(Amazon)

Sergio Baauw is universitair docent aan de Universiteit Utrecht. Hij is zelf Spaans/Nederlands tweetalig opgegroeid en zijn onderzoek focussed voornamelijk op eerste taalverwerving, syntax en aphasie.

Emmanuelle le Pichon is universitair docent aan de Universiteit Utrecht. Ze komt oorspronkelijk uit Frankrijk maar woont sinds 1995 in Nederland, waar ze haar NT2 certificaat haalde. Haar eigen kinderen voedt zij tweetalig op.

Waar gaat het TRAM project over en wat is de aanleiding van zo´n project?
Het project focust op de transitie die kinderen maken van groep 2 naar groep 3: dat is voor de meeste kinderen een moeilijk stap. Het is aannemelijk dat veel meertalige kinderen met deze overgang meer moeite hebben. Het doel van het programma is het ondersteunen van deze overgang voor kinderen die een anderstalige achtergrond hebben. Door de toenemende meertaligheid in Europa komt deze situatie steeds meer voor. De moeite die het meertalige kind heeft met de transitie wordt door de leerkrachten vaak verweten aan de meertaligheid. Onbekendheid met de cultuur van herkomst van het kind speelt vaak ook een rol. De overgang van groep 2 naar groep 3 maar ook van thuis naar school kan veel soepeler worden als de leerkrachten meer inzicht kunnen krijgen in het perspectief van het meertalige kind. Als meertalige kinderen falen in de transitie naar groep 3 kan een relatief gebrek aan de beheersing van de schooltaal hierbij zeker een rol spelen. Dat een meertalig kind meer moeite heeft met bepaalde opdrachten in groep 3 en 4 zegt nog niets over zijn of haar cognitieve vermogens. Dit verschil in taalbeheersing zal namelijk, zo weten we inmiddels, omstreeks groep 5 gelijktrekken. Andersom, als een meertaligheid kind meer moeite heeft betekend dat niet per se dat dat komt door de meertaligheid. Het is dus belangrijk dat ten aanzien van een meertalig kind meer geduld wordt geoefend en de mogelijkheid wordt geboden voor een “cognitieve inhaalslag” vanaf het moment dat het kind de schooltaal beter gaat beheersen.

Jullie werken samen met andere onderzoekers uit verschillende Europese landen. Wie zijn dit en wat voegt dit toe aan het onderzoek?
- Wij hebben inderdaad samengewerkt met wetenschappers uit verschillende landen en disciplines: taalwetenschappers, didactici en psychologen uit het Elternverein Baden-Württemberg e.V. (Duitsland), de Pädagogische Hochschule Ludwigsburg (Duitsland), de Universitatea “Lucian Blaga” Sibiu (Roemenië), de Institutionen för didaktik och pedagogiskt arbeite, Stockholm (Zweden), Universiteit van Liepajas (Letland) en de General County School Administration Sibiu (Roemenië). Het project is een onderdeel van het Life Long Learning Program, gefinancierd door de Europese Commissie. Samen hebben wij de onderwijssystemen in de verschillende landen vergeleken. Wij hebben ook in elk land scholen bezocht en de verschillende benaderingen van meertaligheid op school geanalyseerd. Wij hebben ook workshops georganiseerd waaraan leerkrachten uit de verschillende landen hebben deelgenomen. Een fantastische ervaring!

Het eindresultaat van het project is lesmateriaal. Voor wie is dit bedoeld en wat doen jullie hiermee?
- De kern van het project bestaat uit de instructie van leerkrachten en scholen; de instructie bestaat uit uitleg over meertaligheid, verdeeld over 6 verschillende modules of thema’s:
1. Taal leren: hoe een kind een taal leert. Wat het betekent om niet één maar twee talen tegelijkertijd te ontwikkelen.
2. Diversiteit: wat betekent integratie, gender, democratie, cultuur…
3. Transitie: hoe uitdagend is de overgang van het gezin naar school en van groep 2 naar groep 3?
4. Hoe kun je vanuit een schoolperspectief de kinderen op school helpen om die overgang makkelijker te maken? Welke problemen kunnen opdoemen? Welke strategieën kun je het beste gebruiken? Welke niet?
5. Hoe kun je vanuit het perspectief van de school als instituut kinderen helpen?
6. Hoe kun je van de ouders je partners maken in de ontwikkeling van het kind en hoe kun je vanuit het perspectief van de ouders de ontwikkeling van het kind benaderen?
Op het moment, zijn wij bezig met het opleiden van leerkrachten in de regio Utrecht. De interesse is groot en de wachtlijst lang. Daarom willen wij graag dat meer onderwijsinstituten met de methode leren werken om ze in staat te stellen om zelf hun leerkrachten op te leiden.

Welke resultaten verwachten jullie van TRAM en op welke termijn?
- De resultaten zijn al tastbaar. Leerkrachten die aan onze workshops hebben deelgenomen zien de meertaligheid van het kind als een kans i.p.v. als een probleem. Dat was onze eerste doel. Leerkrachten verschillen ook in termen van ervaringen die zij opdoen en goede praktijkvoorbeelden, en ze zijn zich meer bewust van waar zij op moeten letten, hoe kinderen leren, wat zij van de kinderen en ouders kunnen verwachten en hoe belangrijk het is om voor een vlotte communicatie te zorgen. Over twee jaar zouden alle leerkrachten in Nederland in staat kunnen zijn om meertalige kinderen adequaat te begeleiden. Daar streven wij naar!

Meer informatie en de 6 modules van het TRAM project vindt u op: http://www.tram-project.eu/

TILA beoogt om taalonderwijs te verrijken en innoveren met behulp van telecollaboration. Wanneer leerlingen rechtstreeks (bijvoorbeeld via een videoverbinding) kunnen spreken met leeftijdsgenoten in de taal die ze leren, draagt dat niet alleen bij aan de taalverwerving maar doen ze ook meteen praktijkervaring op met interculturele communicatie: degene met wie ze spreken heeft immers niet alleen een andere taal, maar ook een andere cultuur.
In het kader van het project TILA wordt ook aandacht besteed aan de organisatorische, pedagogische en interculturele competenties van docenten, om telecollaboration op een goede manier te kunnen inzetten in het vreemdetalenonderwijs.

De talen waarop het project zich richt zijn Engels, Frans, Duits en Spaans. De participerende landen in het TILA-consortium zijn Frankrijk, Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Spanje, Nederland en Tsjechië. Uit ieder land doen een universiteit en een middelbare school mee.

Projectleider: Kristi Jauregi
January 2013 – 2015

• Artikel dat bespreekt of allochtone ouders thuis Nederlands met hun kind moeten spreken of hun eigen moedertaal
• Bespreekt verschillende standpunten en perspectieven en vertelt over de taalkundige basis van de kwestie

Ga naar dit item

• Artikel over taalverwerving voor zowel kinderen als volwassenen
• Bespreekt dat motivatie cruciaal is voor het leren van een nieuwe taal en hoe motivatie een boost kan krijgen terwijl de ‘pijn’ van het leren wordt verminderd
• Geeft praktische suggesties om het leren van een nieuwe taal leuker te maken
• Geschreven in het Engels

Door: Manuela Pinto

Afgelopen september was ik in Rome om data van tweetalige kinderen (ITA-NLS) voor mijn onderzoek te verzamelen. Mijn ‘informanten ‘ waren allemaal kinderen tussen 4 en 11 jaar, geboren in Rome, met gemengde ouders. Deze kinderen gaan een keer per week, op zaterdagochtend, naar de Nederlandse school ‘t Kofschip, waar ze zowel de taal als de Nederlandse cultuur leren. In dit videofragment heb ik een kort gesprek met Anita Scheel, de coordinatrice van ‘t Kofschip.

Voor meer informatie, ga naar www.nederlandseschool-rome.org

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Kopen:
Acco

Uit de literatuur is bekend dat ouders van kinderen met een auditief/communicatieve beperking moeite hebben om normale, taalstimulerende gesprekken met hun kinderen te voeren. Meertalige ouders voelen zich vaak verantwoordelijk voor de spraak- en/of taalproblemen van hun kind en zijn daardoor in de communicatie met hun kind extra onzeker. Daardoor gaan zij soms minder praten met hun kind. Ook professionals zijn vaak onzeker over wat de juiste manier is om een meertalige opvoeding aan te pakken bij een kind met een handicap. Dit boek is bedoeld om deze onzekerheid enigszins weg te nemen. Het biedt handvatten om de advisering aan deze ouders vorm te geven onder meer via achtergrondinformatie over de combinatie van meertalige opvoeding en verschillende handicaps. De professional vindt in dit boek verder ook vragenlijsten, folders en een protocol. Zijn advies krijgt vorm door informatie te verzamelen over de meertalige situatie, de (on)mogelijkheden van het kind, de (on)mogelijkheden van ouders, de wensen van ouders en de wensen van het kind. Dit boek richt zich in de eerste plaats naar logopedisten, maar is ook bruikbaar voor orthopedagogen en kinderpsychologen, ouderconsulenten en medewerkers in het (speciaal) onderwijs.
(acco.be)

• DVD die laat zien hoe de communicatie in meertalige gezinnen met een kind met een auditieve en/of communicatieve beperking verloopt, hoe ouders dit ervaren en hoe professionals in de praktijk daarmee om kunnen gaan.
• Gemaakt door Mirjam Blumenthal en Margreet Verboom.
• Met Engelse ondertiteling.

Meertaligheid is nooit de oorzaak van een taalstoornis, maar een meertalig kind kan net zo goed een taalstoornis hebben, als een ééntalig kind. Een taalstoornis is niet hetzelfde als een taalachterstand. Kinderen met een taalstoornis hebben logopedie nodig. Kinderen met een taalachterstand hebben (in een bepaalde taal) vooral veel goed taalaanbod nodig, en kansen om zelf die taal te gebruiken. Logopedie is daar over het algemeen niet voor nodig.  Maar wanneer heb je een taalstoornis, en wanneer een taalachterstand? En hoe krijg je, als je meertalig bent en een taalstoornis hebt, de juiste vorm van logopedie?

Nu moeten we toch wat technisch worden, het is niet anders: om van een taalstoornis te kunnen spreken bij een meertalig kind,moet er per definitie zowel in de moedertaal als in de tweede taal een taalstoornis zijn.
Een specifieke taalstoornis kenmerkt zich door een vertraagde én afwijkende taalontwikkeling die niet te verklaren valt vanuit andere tekorten, zoals beperkte cognitieve mogelijkheden, gehoorproblemen, sociaal-emotionele moeilijkheden of aantoonbare neurologische problemen. Wel is er steeds meer bewijs dat er bij een taalstoornis sprake is van subtiele problemen in algemene cognitieve functies, die tot uiting komen in de trage en afwijkende taalontwikkeling.
De term ‘taalachterstand’ wordt onder meer gebruikt voor kinderen die het Nederlands als tweede taal leren, en in het Nederlands nog niet op hetzelfde niveau zijn als hun (ééntalige, Nederlandstalige) leeftijdsgenoten. Die kinderen kunnen dan in hun eerste taal een prima taalontwikkeling hebben.

Als je als ouders twijfelt wat er aan de hand is met de taalontwikkeling van je kind, kun je het beste diagnostiek door een Audiologisch Centrum laten doen (zie www.fenac.nl voor adressen). Daar kan men in een multidisciplinair team de andere tekorten (zoals laag IQ, slechthorendheid) uitsluiten. En men kan zo nodig meertalige diagnostiek doen met een tolk. Bij meertalige diagnostiek worden álle talen van het kind bekeken, niet alleen het Nederlands.

Maar als nu blijkt dat het kind een taalstoornis heeft, en logopedie nodig heeft? Wat kun je verwachten? Hoe kom je aan een logopedist met begrip voor jouw situatie? Kun je het nu beter op één taal houden?

Eén taal is voor een kind in een meertalig gezin meestal geen optie. Het kind zou dan geïsoleerd raken binnen dat gezin. Als je zelf goed weet wat je wilt (bijvoorbeeld: ‘ik wil er alles aan doen om te zorgen dat mijn kind beide talen blijft gebruiken’) en een eigen visie hebt, kun je de logopedist bevragen: hoe denkt hij/zij er over? Ga na of je met de logopedist op één lijn zit.

Dan meertalige logopedie…het is het beste als de logopedist beide talen nadrukkelijk in de behandeling mee neemt, bijvoorbeeld bij stimulatie van de woordenschat de woorden in beide talen aanleren, of bij spraakproblemen nagaan welke klanken in de thuistaal moeilijk gaan. Maar meestal  spreekt de logopedist de thuistaal niet. Dan zullen de ouders de taalstimulatie en oefeningen in de thuistaal moeten doen, met adviezen over hoe dat aan te pakken door de logopedist. ‘Indirecte therapie’ heet dat in vakjargon.
Is dat nou ‘bewezen effectief’, zo’n meertalige aanpak? Er is inderdaad wat bewijs dat dat goed werkt. Maar meer onderzoek is nodig….en dat zijn we dan ook aan het doen in een pilot onderzoek.

Voor meer informatie over taalstoornissen kunt u ook eens kijken op www.kentalis.nl/meertaligheid, of u kunt de onderstaande bronnen bekijken:

Blumenthal, , M. (2012), Meertalige taalontwikkeling en specifieke taalstoornissen, In:  Burger, E., van de Wetering, M, & van Weerdenburg, M., Kinderen met specifieke taalstoornissen, Leuven: Acco.

Blumenthal, M. (2009). Meertalige ontwikkeling. Adviezen over meertalige ontwikkeling bij een auditief/communicatieve beperking. Kentalis-reeks, nr. 2. Leuven: Acco.

Blumenthal, M. (2010). Richtlijnen multidisciplinaire (spraak en taal)diagnostiek van meertalige kinderen. Kentalis.

Pilot onderzoek over indirecte taalstimulatie in de thuistaal.

Film over tweetalige families.

FORUM, Instituut voor multiculturele vraagstukken, heeft een eenmalig magazine over taal en meertaligheid op school en thuis gelanceerd. Taal is een belangrijke factor voor het volwaardig deelnemen aan de samenleving. Als je de taal beheerst, is de kans dat je slaagt groter.

Het betreft een uitgebreid magazine waarin allerlei aspecten van taal en meertaligheid op school en thuis aan bod komen: didactische en neurologische elementen, de rol van ouders, school en gemeente, bestaande voorbeeldpraktijken e.d. Met dit magazine en de bijeenkomst willen we de aandacht vestigen op de meertalige achtergrond van een groot aantal leerlingen in het basisonderwijs. In het onderwijs zou er meer aandacht moeten zijn voor de wisselwerking tussen de ontwikkeling van de moedertaal en het Nederlands en de afstemming hierover met ouders, om zo te komen tot een optimale taalontwikkeling van leerlingen.

Ga naar dit item

Elisabeth van der Linden & Folkert Kuiken | Maart 2012, Uitgeverij Acco | 9789033488153 | 220 pagina’s

Kopen:
Bol.com

Dit boek wil een leidraad zijn voor ouders die hun kinderen tweetalig wensen op te voeden. Meestal wordt de OPOL-strategie gehanteerd: one parent, one language, waarbij elke ouder consequent een taal spreekt en zich daaraan houdt. De auteurs zijn allebei taaldocent in Amsterdam en schreven reeds verschillende publicaties die aansluiten bij deze problematiek. Ze zetten de voor- en nadelen van tweetalig opvoeden op een rij, zoals het overdragen van de cultuur, gelegenheid bieden tot communicatie met andere familieleden, een extra troef voor het professionele leven enz. Enkele hoofdstukken lichten de taalontwikkeling van eentalige en tweetalige kinderen toe: aangeboren taalvermogen, kritische leeftijd om talen te leren. Voorts wordt gedetailleerd ingehaakt op het belang van de aanpak door de ouders. De slothoofdstukken behandelen tweetaligheid op school en de rol van taalpolitiek en -beleid. Een interessant boek voor al wie (professioneel) met tweetalige kinderen en leerlingen te maken krijgt. Illustraties, tabellen en figuren verluchten de tekst, in kaders staan getuigenissen van een onlinediscussiegroep. Met voetnoten, referenties en index.
(NBD|Biblion)

• Artikel dat tien hyperpolyglots introduceert, individuen die maar liefs tientallen talen beheersen
• Geweldige illustratie van de mogelijkheden van meertaligheid en zeer inspirerend voor een ieder die een nieuwe taal wil leren
• Geschreven in een luchtige en begrijpelijke stijl
• Geschreven in het Engels

Natuurlijk is hier niets vreemds aan: de meeste kinderen produceren hun eerste woorden pas tegen hun eerste verjaardag en de eerste woord-combinaties beginnen meestal pas rond een leeftijd van 18 maanden te komen. Maar betekent het feit dat kinderen nog weinig kunnen zeggen in elk van hun twee talen ook dat ze niet tweetalig zijn?

Dat hangt natuurlijk af van je definitie van tweetaligheid – en die beerput wil ik hier niet opentrekken – maar een aantal weken geleden kwam ik een onderzoek tegen dat aantoonde dat, en ik citeer, “de eerste stappen richting tweetalige taalverwerving al begonnen zijn bij de geboorte”.

De onderzoekers (Krista Byers-Heinlein, Tracey Burns en Janet Werker) maken gebruik van een techniek genaamd de “high-amplitude sucking preference procedure”. Het principe van deze techniek is dat pasgeboren baby’s op een speen zuigen die aangesloten is aan een speciale machine en deze meet hoe snel de baby’s aan het zuigen zijn. Tijdens het zuigen luisteren de baby’s naar talige klanken. Eerst luisteren ze naar de klanken van één taal en daarna horen ze klanken van een andere taal. Het idee is dat als de baby’s doorhebben dat er iets verandert, ze harder zullen zuigen. En bovendien, als ze geïnteresseerd zijn in wat ze horen zullen ze harder gaan zuigen. De twee talen die in dit onderzoek gebruikt werden zijn Engels en Tagalog, een taal gesproken in de Filipijnen.

Wat de onderzoekers met dit onderzoek lieten zien is dat baby’s wiens moeders Engels spraken gedurende hun zwangerschap een voorkeur hadden voor het luisteren naar Engels, terwijl baby’s wiens moeders Engels én Tagalog spraken gedurende de zwangerschap geen voorkeur lieten zien voor de ene taal of de andere. En dat kwam niet omdat ze op de één of andere manier geen onderscheid tussen de twee talen konden maken – in een losstaand experiment wisten de onderzoekers aan te tonen dat pasgeboren baby’s van dezelfde tweetalige bevolking in staat zijn om Engels en Tagalog van elkaar te onderscheiden, zelfs al hebben ze geen voorkeur voor één van de twee talen.

Wat ik fascinerend vind aan dit onderzoek is niet alleen mijn verbazing over de verschillende technieken die onderzoekers hebben ontwikkeld om erachter te komen wat pasgeboren baby’s wel en niet kunnen (zie ook onze juni special), maar ook hoe vroeg kinderen die opgroeien met twee talen gevoelig voor die talen worden. Toen ik zwanger was van mijn (nu 2-jarige) dochter sprak ik zowel Engels en Nederlands, maar zeker meer Engels dan Nederlands. Ik vraag me af of zij dezelfde gevoeligheid zou vertonen als kinderen wiens moeders meer Nederlands spraken dan Engels. En hoe zit dat met kinderen wiens moeders drie talen spreken … ?! Om die vragen te kunnen beantwoorden is meer onderzoek nodig. Maar één ding is zeker, als we de resultaten van dit specifieke onderzoek geloven dan kan mijn collega met volle overgave zeggen dat haar twee jonge kinderen tweetalig zijn, zelfs al praten ze nog maar amper!   

Dit onderzoek is hier uitgebracht: Byers-Heinlein, Krista, Burns, Tracey C., Werker, Janet F. (2010) The roots of bilingualism in newborns. Psychological Science 21: 343-348.

Zie ook de berichten op Psychology Today en Anthropologist in the Attic.

Voor tweetalige ouders die op zoek zijn naar boeken, spelletjes, filmpjes voor hun kinderen in verschillende talen bieden apps voor mobiele telefoons en tablets nieuwe en leuke mogelijkheden. Af en toe ga ik zelf op zoek op internet of in de Apps store op mijn mobiel. Maar veel vaker lees ik de interessante recensies op de Italiaanse blog Bilingue per gioco, die ook op onze lijst te vinden is.

In deze Feature of the month wil ik onze ontdekkingen met jullie delen. Het is maar een kort lijstje maar, hopelijk, geeft het een indruk van de veelzijdigheid en hoge kwaliteit van het materiaal dat men kan vinden. De meeste apps zijn natuurlijk in het Engels, maar als je even doorzoekt, zie je dat apps in andere talen ook steeds vaker aangeboden worden.

Met dit kort stukje wil ik ook iedereen aanmoedigen om hun ervaringen op dit gebied met ons allen te delen. Het zou leuk zijn dit onderwerp een aparte plek op onze website te geven. Mocht iemand tijd en zin daarin hebben, laat het ons weten.

Hier volgen dus een aantal taal apps suggesties.

Voor zeer jonge kinderen:
http://www.technolio.com/toddler-puzzle-games/
Spelletje waarin kinderen vormen moeten sorteren. Het kind wordt gevraagd om bijvoorbeeld de driehoek te vinden tussen een selectie aan mogelijke vormen. Beschikbaar in het Engels, Spaans, Portugees, Frans, Hebreeuws en Italiaans.
http://www.technolio.com/toddler-puzzle-games-2/
Met dezelfde opzet als hierboven, maar met verschillende onderwerpen/thema´s (vervoer, fruit, zee). Beschikbaar in het Engels, Spaans en Portugees. Het thema vervoer is ook beschikbaar in het Frans, Italiaans en Hebreeuws.

De volgende app is zonder tekst en kan dus in alle talen gespeeld worden:
http://itunes.apple.com/us/app/toddlers-seek-find-my-zoo/id422272073?mt=8
Het kind drukt op verschillende plekken op een plaatje om te ontdekken welke delen bewegen, welke maken geluiden, etc. Er zijn drie scenario´s: de boerderij, de dierentuin en het bos. In de laatste versie zijn verschillende dagdelen op de plaatjes te zien.

Een goed voorbeeld van een voorgelezen boek in het Engels is:
http://itunes.apple.com/us/app/story-mouse-talking-books/id390726873?mt=8

Voor oudere kleuters en voor kinderen die leren lezen en schrijven:
http://itunes.apple.com/us/app/fantastic-flying-books-mr./id438052647?mt=8
“The Fantastic Flying Books of Mr. Morris Lessmore” (in het Engels), een prachtig verhaal over de liefde voor boeken,  heeft een Oscar gewonnen voor beste korte animatie film. Er is ook een app-versie beschikbaar.

http://itunes.apple.com/us/app/the-cat-in-the-hat-dr.-seuss/id353473931?mt=8Dr.
Seuss’ klassieker “The cat in het hat” (in het Engels). Het kind kan naar het verhaal luisteren of het zelf lezen. Ieder plaatje is ook afzonderlijk aanklikbaar en het geeft zowel de tekst als de uitspraak weer.

Om ouders en opvoeders te helpen met de keuze van educatieve apps, heeft Apple de volgende (gratis) app ontwikkeld. Het blijft echter lastig een keuze te maken tussen de 20.000 apps die daarin vermeld worden.
http://www.kindertown.com/

En tenslotte: http://jekolab.com/libroblo-il-grattacielo-delle-fiabe/#.
Zoekend naar apps in het Italiaans heb ik JekoLab ontdekt, een jong Italiaans bedrijf dat educatieve apps voor kinderen van 3 tot 12 jaar ontwikkeld. Fantastisch om eindelijk materiaal in het Italiaans te vinden. Hun apps zijn echter ook in het Chinees, Nederlands, Engels, Frans, Duits, Kanuri, Noord Sami, Portugees, Russisch en Spaans beschikbaar.

We horen graag jullie reacties hierover in ons forum.

Fijne zomer!

• Bespreekt veelvoorkomende valkuilen voor ouders die hun kind tweetalig op willen voeden en geeft tips over hoe die te vermijden en overleven
• Herinnert ouders aan het belang van een positieve houding tegenover tweetalig opvoeden
• Artikel op Multilingual Living website

Door Brigitta Keij & Liquan

De meeste kinderen beginnen hun eerste woordjes te zeggen rond hun eerste verjaardag en dit is vaak een heel speciaal moment voor ouders. Wat de meeste ouders echter niet weten, is dat voordat kinderen deze mijlpaal bereiken ze eerst moeten weten wat de klanken van hun moedertaal/talen zijn en wat een woord is: hoe doen ze dit?

Dit is wat we proberen uit te vinden in het Babylab van het Utrecht institute of Linguistics (UiL OTS). Dit doen we door experimenten uit te voeren. Experimenten in een lab… dit klinkt waarschijnlijk een beetje eng, maar niets is minder waar: het Babylab Utrecht is juist een hele leuke plek voor baby’s! Tijdens de meeste experimenten waaraan baby’s deelnemen, kijkt de baby naar vrolijk gekleurde plaatjes of filmpjes op een scherm en luistert tegelijkertijd naar spraak of soms zelfs naar muziek.

Omdat we baby’s al onderzoeken op jonge leeftijd (vanaf 4 maanden oud), kunnen we natuurlijk niet hun spraakproductie (wat ze zeggen) onderzoeken, maar wel hun spraakperceptie (wat ze horen)! Aangezien we ze ook niet kunnen vragen wat ze horen, blijft de vraag: hoe doen we dit? Wat we meten in onze experimenten is aandacht. We meten dit door te kijken naar de hoofd- en oogbewegingen van de baby’s, omdat de ogen veel zeggen over wat de hersenen op dat moment aan het verwerken zijn.

Wanneer we kijken naar hoofdbewegingen gebruiken we een methode genaamd de ‘head turn preference procedure’ (foto 1). Met deze methode kunnen we bijvoorbeeld onderzoeken of baby’s een voorkeur hebben voor het luisteren naar de moedertaal/talen vergeleken met een onbekende taal. We doen dit door twee verschillende soorten spraak te presenteren aan verschillende kanten en kijken voor welke kant de baby’s meer aandacht hebben door het bewegen van hun hoofd. Wanneer we kijken naar oogbewegingen gebruiken we een methode genaamd de ‘visual fixation procedure’. Met deze methode kunnen we onderzoeken of baby’s het verschil kunnen horen tussen twee verschillende spraakklanken, tonen of zelfs muzikale melodieën! We doen dit door heel lang dezelfde spraakklank te presenteren aan de baby’s, totdat ze verveeld raken. Dit laten ze zien doordat ze niet meer naar het scherm kijken, maar om zich gaan kijken, op zoek naar iets dat interessanter is. Op dat moment veranderen we de spraakklank, en als ze het verschil horen tussen de twee spraakklanken, zullen ze hun aandacht weer naar het scherm verplaatsen. Sinds kort gebruiken we ook een ‘eye tracker’ (foto 2) om de oogbewegingen van baby’s te onderzoeken. Dit is een apparaat waarmee we precies kunnen volgen waar de ogen van de baby zich op het scherm bevinden, in plaats van alleen te kijken naar of de baby naar het scherm kijkt of niet. Verder hebben we onlangs ook een ‘flexlab’ geopend waar we de interactie tussen baby’s en ouders kunnen onderzoeken en ook de spraak die ouder aan het kind richt kunnen opnemen, zodat we precies weten wat baby’s de hele dag door horen!

Wat babyonderzoekers tot nu toe hebben ontdekt is dat baby’s worden geboren met zogenaamde ‘universele’ spraakperceptie: pasgeboren baby’s horen het verschil tussen bijna alle spraakklanken van bijna alle talen in de wereld! Hoewel ze ook al wel wat weten over hun moedertaal/talen, vooral over de melodie en het ritme van de taal/talen om hen heen, dit zijn namelijk dingen die ze al hebben kunnen horen toen ze nog in de buik zaten. In het eerste levensjaar begint de spraakperceptie van baby’s steeds specifieker voor de moedertaal/talen te worden. Dit betekent dat ze op een bepaald moment niet meer het verschil kunnen horen tussen spraakklanken die niet voorkomen in hun moedertaal/talen, maar alleen nog aandacht besteden aan klanken die wel relevant zijn voor hun moedertaal/talen. Dit lijkt misschien een groot verlies, maar is in feite hoe ze uiteindelijk hun moedertaal/talen leren spreken. Dit proces noemen we ‘perceptual reorganization’. Tussen 6 en 8 maanden reorganiseren eentalige baby’s eerst hun klinkers, dan tussen 8 en 10 maanden hun medeklinkers, en tonen (zoals die in toontalen, zoals Chinees, worden gebruikt om woorden een andere betekenis te geven) worden tussen 6 en 9 maanden gereorganiseerd. Al deze verschillende aspecten van taal worden onderzocht in het Babylab Utrecht. Het meeste onderzoek dat tot nu toe gedaan is, gaat over eentalige baby’s, maar we zijn ook zeer geïnteresseerd in hoe baby’s die meer dan één taal leren zich ontwikkelen. We weten dat meertalige baby’s ook door het proces van ‘perceptual reorganization’ gaan, maar er nog geen uitsluitsel over of ze dezelfde of juist een andere ontwikkeling in de tijd volgen vergeleken met eentalige baby’s.

Op het moment voeren we experimenten uit met eentalige Nederlands-lerende baby’s, meertalige baby’s die geboren zijn en opgroeien in Nederland en baby’s waarvan één of beide ouders dyslexie hebben. Dit betekent dat we altijd op zoek zijn naar baby’s die graag willen meedoen (en hun ouders natuurlijk ook!). Voor meer informatie en om mee te doen, kunt u de website van het Babylab Utrecht bezoeken: www.let.uu.nl/babylab.

• Bespreekt het zakelijke belang van het beheersen van meerdere talen
• Loopt langs 7 talen die een slimme keuze zijn voor diegenen die tweetalig willen worden vanuit het perspectief van carriere maken
• Verfrissende kijken buiten ‘de gebruikelijke’ tweetalige combinaties

Een belangrijk doel dat deze website nastreeft is informatievoorziening en daarbij hoort ook  dat ouders en professionals in de kinderopvang – en zorg zich bewust zijn van de voordelen die kleven aan het tweetalig opvoeden van hun kinderen. Niet alleen verschaft een tweede taal toegang tot een andere cultuur, maar het is ook bekend dat tweetaligen vaak beter ontwikkelde cognitieve vaardigheden bezitten dan eentaligen. En dit komt vooral aan het licht als zij ouder worden.

Vanuit de cognitieve psychologie weten we dat er bepaalde cognitieve veranderingen optreden in onze hersenen als we ouder worden en deze veranderingen zijn vaak niet al te positief. Door een chemisch proces wordt de witte materie in onze hersenen langzaam afgebroken met de jaren. Dat resulteert dan weer in een kleinere breinomvang. Daar bovenop komt dat – door chemische veranderingen – neuronen niet zo gemakkelijk reageren op stimuli en daardoor worden we langzamer. Door deze twee processen, en ook door andere fysische veranderingen in verschillende delen van onze hersenen, zien we vaak een aantal ouderdomsgerelateerde beperkingen, die vaak al inzetten rond 60 jaar, maar pas echt opgemerkt worden als we rond de 70 á 75 jaar of ouder zijn: oudere mensen zijn langzamer, hebben een verminderd werkgeheugen (wat erop neerkomt dat zij minder gemakkelijk nieuwe informatie kunnen verwerken en opslaan) en vinden het vaak ook lastig om irrelevante informatie te negeren (inhibitieproblemen).

En dat alles heeft ook zijn weerga op taal. Oudere mensen vinden het vaak lastig om mensen die snel spreken te volgen, wijken nogal eens af van een gespreksonderwerp in conversaties, vinden het vaak moeilijk om complexe (meestal lange) zinnen te begrijpen en gebruiken en ondervinden vaak ook problemen bij het vinden van de juiste woorden.

Maar een opmerkelijk feit dat uit onderzoek naar voren is gekomen is dat tweetaligen, of vroeg tweetaligen in ieder geval (mensen die zijn opgegroeid met twee talen vanaf hun geboorte of vanaf een hele jonge leeftijd), de cognitieve ouderdomstekenen niet zo sterk laten zien. In plaats daarvan lijken zij voordeel te halen uit het feit dat zij levenslang twee talen naast elkaar hebben gebruikt. In essentie is dat een soort breintraining geweest, want om de ene taal te spreken moet de ander onderdrukt worden en dat kost het één en ander aan cognitief vermogen; ze veel zelfs dat tweetaligen een beter ontwikkeld werkgeheugen hebben, en sterker ontwikkelende hersendelen waar inhibitieprocessen verwerkt worden. Met andere woorden, tweetaligen lijken minder vaak in de problemen te komen als mensen snel tegen hen praten, wijden niet zoveel uit in een gesprek, lijken ogenschijnlijk weinig moeite te hebben met het begrijpen en gebruiken van lange en complexe zinnen en hoeven vaak minder of minder lang naar woorden te zoeken. Misschien wel de meeste verbluffende onderzoeksuitkomst van de laatste jaren is dat tweetaligen over het algemeen 4 jaar later dement worden dan mensen die maar één taal spreken.

Binnen de literatuur over cognitieve verouderingsprocessen wordt vaak gesproken over ‘successful aging’. Hiermee worden mensen bedoeld die relatief weinig ouderdomsgerelateerde cognitieve veranderingen laten zien en als er nu één ding is dat bijdraagt aan successful aging, dan is dat wel tweetaligheid.

Kopen:
Alleen (gratis) beschikbaar als PDF

• “Deze map met taalontwikkelingsactiviteiten en taaladviezen is bestemd voor medewerkers van kinderdagverblijven, peuterspeelzalen, gastouders en overige voorschoolse voorzieningen die zich bezig houden met meertaligheid en jonge kinderen tot vier jaar.”
• Gaat uit van de meertalige situatie in de provincie Friesland
• Maakt het belang van specifieke competenties van leidsters en begeleiders duidelijk

• Specifiek gericht op de Friese gemeenschap
• Brochure voor ouders van tweetalige kinderen en iedereen die te maken heeft met tweetalige kinderen in Fries/Nederlandse situaties
• Biedt algemene informatie over tweetaligheid en taalontwikkeling maar geeft ook praktische tips

• Onderzoeksartikel dat de bevindingen van het MELT project samenvat
• Samenvatting van de relevante literatuur over vroeg meertalig leren, gerelateerd aan Europese kleinere staten en regionale en minderheidstaalgemeenschappen
• Geschreven in het Engels

Ga naar dit item

• Noemt tien manieren waarin de hersenen voordeel hebben van tweetaligheid, zoals meer creativiteit en een snellere reactietijd
• Handig voor diegenen die nog twijfelen over een tweetalige opvoeding maar ook voor ouders die de keuze al gemaakt hebben en meer willen weten over de beloningen die niet direct merkbaar zijn
• Geschreven in het Engels

Ga naar dit item

• Website van The Mercator European Research Centre on
  Multilingualism and Language Learning, deel van de Fryske Akademy
• Presenteert informatie verzameld d.m.v. onderzoek over taalverwerving en taalgebruik op school, thuis en door cultuerel participatie
• Probeert wetenschappelijke kennis te gebruiken voor praktische doeleinden
• Drietalig in Engels, Nederland en Fries

Ga naar deze website

Het MELT-project stelt zich ten doel om:

… De meest effectieve praktijkmethodes bij taalverwerving vast te stellen
… De vaardigheden bij beroepskrachten voor de jongste kinderen te vergroten
… Kinderen te voorzien van een sterke educatieve basis
… Informatie over tweetaligheid aan ouders te verstrekken
… Verscheidenheid in cultuur en taal te versterken en te bevorderen

Binnen dit project werken Europese regio’s met een regionale of minderheidstaal samen: Fryslân (Fries in Nederland), Wales (Welsh in UK), Zweedstalige regio’s in Finland (Zweeds in Finland) en Bretagne (Bretons in Frankrijk). Mercator Europees Kenniscentrum voor Meertaligheid en Taalleren (onderdeel van de Fryske Akademy) is projectleider binnen het MELT project en verantwoordelijk voor het wetenschappelijk onderzoek. Het Centrum Friestalige Kinderopvang (SFBO, Sintrum Frysktalige Berne-opvang) voert het praktische deel uit in Fryslân.

Project coordinator: European Schoolnet (Frans van Assche)
Niet meer lopend.

Ga naar de website

Je naam goed kunnen schrijven is voor mijn kind (6j) altijd een zeer belangrijke kwestie geweest. Wat mij tot nu toe niet gelukt was, was hem ervan overtuigen dat hij in alle talen hetzelfde heet (en dat je het ook op dezelfde manier schrijft). Anderhalf jaar geleden hebben we een discussie hierover gehad. Hij wilde weten hoe je z´n naam in het Nederlands schrijft. ´Matteo´ zei ik. ´Nee´ zei hij ´In Nederland heet ik Mateejo!´. Voordat ik kon reageren, had hij inderdaad een kaartje letterlijk met ´Mateejo´ ondertekend: het was tenslotte voor een Nederlands jongetje bestemd.

Nu is hij Engels aan het leren schrijven op een basisschool in de VS. Hij vindt het prachtig nieuwe woordjes op te schrijven. Zo pronkt een bordje in zijn speelhoek met daarop ´aerplain´ geschreven; en op zijn laatste tekening staat dat zijn olifant `as lado´, wat zou moeten betekenen ´is little´. Het is wel duidelijk dat er niets mis is met zijn vermogen om akoestische signalen te herkennen. Zelfs de uitspraak van Florida kan hij feilloos overnemen. Maar wordt het niet een al te grote klankencocktail in dat kleine kopie? Gelukkig heeft hij me vanavond gerustgesteld: ´Mama, de ´a´ van mijn naam heet in het Engels ´eej´ en de ´e´ zeggen ze ´ie´. Ah ah, hij heeft het door. Hij weet dat dezelfde letter met verschillende klanken kan corresponderen.

Ontwikkelingspsycholoog Bialystok en haar team hebben met verschillende studies aangetoond dat tweetaligen een grotere metalinguistic awareness hebben dan eentaligen, d.w.z. tweetaligen herkennen makkelijker regelmatigheden in taal, zowel op klank-, als op vorm- en op betekenisniveau. Door deze algemene metalinguistische inzichten lijken tweetalige kinderen ook een voorsprong bij het leren lezen te hebben, omdat ze snel begrijpen dat de relatie tussen een abstract symbool en een klank volstrekt arbitrair is en dat deze conventies ook nog per taal kunnen verschillen. Meer recent onderzoek heeft verder aangetoond dat tweetaligen die tegelijkertijd in twee talen leren lezen hetzelfde hoog niveau bereiken als eentaligen, en hoe eerder de tweetalige opvoeding begint, hoe beter de leesprestaties van de kinderen zijn. Sterker nog, eentaligen die in een tweetalige klas worden gezet, leveren beter leesprestaties dan eentaligen die in een eentalige klas zitten.

Terug naar Matteo´s ontdekkingen over lezen en schrijven: wat ze laten zien is hoe speels en natuurlijk jonge kinderen met meerdere talen omgaan. Boeiend, niet waar?

Zie ook: Bialystok (1991) Bialystok, Shenfield and Codd (2000), Kovelman, Baker & Petitto (2008)

• Nieuwe service van De Taalstudio
• Biedt personeel en deskundig (telefonisch) advies voor meertalige gezinnen
• Bemand door dr. Nadia Eversteijn, sociolinguïst met jarenlange ervaring bij de Vraagbaak Meertaligheid van Ouders Online

Ga naar dit item

• Site over meertaligheid in gezinnen met kinderen die een communicatieve en/of auditieve beperkingen hebben
• Geeft informatie en biedt een aantal bronnen, zoals boeken, die ook in de webwinkel direct gekocht kunnen worden
• Interessant voor ouders maar ook professionals

Mirjam Blumenthal en Margreet Verboom | 2011

• laat zien hoe de communicatie in meertalige gezinnen met een kind met een auditieve en/of communicatieve beperking verloopt, hoe ouders dit ervaren en hoe professionals in de praktijk daarmee om kunnen gaan
• o.a. interessant voor ambulante begeleiders, logopedisten, linguïsten en leerkrachten van het (speciaal) basisonderwijs.

View this item

Denken de meesten moeders niet dat zij baby Einstein hebben gebaard? Jawel… en ik ben geen uitzondering. Ik ben ervan overtuigd dat ik het leven heb gegeven aan een taalkundig genie. Ok.… één van de ongeveer 490.000 taalkundige genieën die elke dag geboren worden, maar desalnietemin een genie.

In een periode waarin ik me regelmaat verbaasde over de uitingen van mijn 15 maanden oude wonderkind,waren de meeste mensen om haar heen volledig onverschillig, inclusief haar Nederlands sprekend familie en al het personeel van het opvangcentrum. En zo werd ik geconfronteerd met mijn eerste uitdaging als moeder van een tweetalig kind.

Ik wilde niet een van die moeders zijn die iedereen irriteert met verhalen over wat haar jong geitje allemaal kan doen. Maar hoe kan je in deze situatie subtiel opscheppen?!

Als snel deed ik een beroep op het thuisfront. Ik pronkte op Skype met mijn prachtkind bij zo veel mogelijk Braziliaanse vrienden en familieleden. Zij waren bijna net zo verrukt door mijn dochter als dat ik was door hun verrukking.

Maar ik wilde meer.

Tijd voor drastische maatregelen: ik gaf subtiliteit volledig op: “Zij zegt dat de blauwe ellips groot is” vertaalde ik voor mijn niet Portugees sprekend vrienden. 

Leuk, hè? Dat dacht ik ook!

Het valt niet te ontkennen: Ik ben een trotse moeder. Trots op alles wat mijn dochter zegt, hoe veel of hoe weinig dat ook moge zijn. Het feit dat zij het in beide talen kan zeggen maakt me zelfs nog trotser. En als ik zo vrij mag zijn: Ik ben trots ook op mezelf, omdat ik ervan overtuigd ben dat ik de juiste beslissing over de opvoeding van mijn dochter heb gemaakt.

• DVD gemaakt door Mirjam Blumenthal en Margreet Verboom
• Laat zien hoe de communicatie in meertalige gezinnen met een kind met een aduitieve en/of communicatieve beperking verloopt, hoe ouders dit ervaren en hoe professionals in de praktijk daarmee om kunnen gaan
• Interessant voor professionals zoals logopedisten, linguïsten, leerkrachten van het (speciaal) basisonderwijs en peuterleid(st)ers, maar ook voor een breder publiek

• De Taalstudio is het bureau van taalkundige Maaike Verrips
• Heeft als doel om ‘taalwetenschappelijke kennis beschikbaar te maken voor praktische doeleinden’
• Bevat allerlei informatie over taal, waaronder ook tweetaligheid
• Bied regelmatig interessante cursussen aan op het gebied van tweetalige opvoeding zoals het ouderprogramma Talen in Balans

Ga naar deze website

Kees de Bot | 18 Jan 2007

• Canadees onderzoek door Bialystok, Craik en Freedman laat zien dat
  tweetaligheid de start van dementia verlaat
• Klachten veroorzaakt door dementie starten gemiddeld vier jaar later bij
  tweetaligen in vergelijking met eentaligen

• Kinderen kunnen beter vroeger beginnen met Engels (in groep 1 of in groep 5, in plaats van in groep 7 wat nu gebruikelijk is)
• Tot 15% van de lestijd mag in de vreemde taal worden gegeven (ongeveer 3-4 uur per week)

Als het advies van de Onderwijsraad landelijk ter harte wordt genomen zou dat betekenen dat in veel gevallen de groepsdocent les in het Engels zou gaan geven, en niet een native speaker. Het is vooralsnog onduidelijk wat voor effect dat heeft op de Engelse taalvaardigheid van de kinderen. In Nederland biedt momenteel ongeveer 5% van alle basisscholen lessen in het Engels aan vóór groep 7. In welk lesjaar ze er mee beginnen, of ze dat doen met een native speaker of de groepsdocent, en hoeveel uur per week ze lesgeven verschilt enorm.

FLiPP, the Foreign Languages in Primary school Project zal de komende jaren onderzoek doen naar Engels op de basisschool. Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en Universiteit Utrecht (UU) bundelen krachten om de volgende onderzoeksvragen te beantwoorden:

• Wat is het effect van beginnen in groep 1 met Engelse les t.o.v. beginnen in groep 7 voor de ontwikkeling van het kind?
• Wat voor effect heeft de kwaliteit en kwantiteit van de input op de Engelse
  taalvaardigheid?

Dr. S. Unsworth (Universiteit Utrecht)
Prof. dr. C.L.J. de Bot (Universiteit Groningen)
L. Persson (Universiteit Utrecht)
S. Reitsma (Universiteit Groningen)
Jan 2009 – Dec 2012

Ga naar de website

Dr. S. Unsworth (Universiteit Utrecht)
Prof. A.C.J. Hulk (Universiteit van Amsterdam)
Dr. L.M.E.A Cornips (Meertens Instituut Amsterdam)
Dr. E. Argyri (Universiteit van Edinburgh)
Prof. A. Sorace (Universiteit van Edinburgh)
Prof. I. Tsimpli (Aristotle Universiteit van Thessaloniki)
2008 – 2012

Ga naar de website

Prof. dr. M. Everaert (Universiteit Utrecht)
Dr. S. Baauw (Universiteit Utrecht)
Dr. E. Le Pichon-Vorstman (Universiteit Utrecht)
T. Kratochvilova (Universiteit Utrecht)
Okt 2009 – Sep 2012

Ga naar de website

Dr. J.D. ten Thije (Universiteit Utrecht)
Dr. A.M. Backus (Universiteit Tilburg)
Dr. L.K. Marácz (Universiteit van Amsterdam)
Prof. Dr. J. Swanenberg (Universiteit Tilburg)
K.C.P Juffermans (Universiteit Tilburg)
Dr. V.D. Mamadouh (University van Amsterdam)
D. Bahtina (Universiteit Utrecht)
Sep 2010 – Aug 2013

Ga naar de website

A. Laloi (University van Amsterdam), PhD project
Begeleiders: Dr. A. Baker, dr. J. de Jong & dr. M. Le Normand
Jan 2008 – 2012